Eğitimsel Gereksinimleri

  Bu bireylerin eğitsel ihtiyaçlarını belirlemek amacıyla standartlaştırılmış ölçme araçları yoktur. Ancak uyumsal davranış ölçeği gibi araçlar kullanılarak belli alanlardaki performanslarına ilişlin bilgi edinilebilir. Fakat bu işlem zahmetli ve kullanışlı olmadığından pek fazla tercih edilmemektedir.
 
Standart ölçme araçlarını kullanmak yerine ekolojik değerlendirme yapmak daha anlamlıdır. Ekolojik değerlendirmeden kasıt, bireyin halihazırda ya da gelecekte bulunacağı çevrede bağımsızlığını en üst düzeye getirmek için gerekli becerilerin neler olduğunun belirlenmesi ve bireyin bu becerilere sahip olup olmadığı değerlendirilmesidir. Ayrıca anne baba ile görüşülerek birey doğal ortamında da gözlenir ve gereksinimleri saptanabilir.

Öğretim Sunma

Bu bireylere bir hedef öğretilirken öğretimde bazı temel özelliklere yer verilir. Bu özellikler:

  1. İşlevsellik: Öğretilmesi planlanan becerilerin bireyin günlük yaşamında kullanılma ve kullanıldığında da bireyi bağımsızlaştırma olasılığıdır. Örneğin çoğu birey için tuvalet kullanma becerisi, okuma-yazma becerisine kıyasla daha işlevsel olabilir. Bu tür programlarda günlük yaşamda kullanışlı olacak bilgiler oranlı olarak daha çok tercih edilmelidir. İşlevsellik bireyin gereksinimlerine, özelliklerine ve yer alacağı çevreye göre değişebilir. Yani bir birey veya ortam için işlevsel olan bir beceri, bir başka birey yada ortam için işlevsel olmayabilir. Bir başka yararı da bu becerilerin sergilenmesinin, bireyin doğal olarak pekiştireç almasını sağlamasıdır. ( Gast ve Schuster, 1993; Hardman ve diğ., 2005; Heward,1993; Tekin-İftar, 2003).

  2. Öz Karar ve Tercihler: Eğitim programları hazırlanırken bireylerin kendi karar ve tercihlerinin dikkate alınması da son derece önemlidir. Bu bireylere her fırsatta kendileriyle ilgili karar verme ve tercih yapma hakkı tanınmalı; bu haklarını kullanımlarına ilişkin bilgilendirmeler öğretim programlarında kazandırılmalıdır. Nelerin yenilip içileceği, nelerin giyileceği ve boş zamanlarda nelerin yapılacağı gibi kararları kapsamaktadır. Ayrıca bireyin kendi karar ve tercihlerine yer vermek, davranış sorunlarını azaltmada ve öğretimin verimliliğini artırmada işe yaramaktadır. (Hardman ve diğ., 2005; Heward, 1996; Tekin-İftar, 2003)

  3. İletişim Becerileri: İleri derecede ve çoklu yetersizliği olan bireyler iletişim becerilerinde önemli gerilikler gösterirler. Bazılarına geleneksel iletişim biçimi olan konuşma kazandırılabilirken bazılarında alternatif iletişim becerilerinin öğretimine gereksinim duyulur. Alternatif iletişim biçimleri; jestler, işaret dili, görsel sistemlerle iletişimdir.​

Alternatif iletişim aşağıdaki özellikleri gösteren bireyler için gereklidir.

  • Nesneleri istemek için sözcük kullanamamak.

  • Basit soruları soramamak,yanıtlayamamak.

  • Başkalarının söylediği şeyleri anlayamamak.

  • En az 3 ay süreyle yoğun ses ve sözcük eğitimi alıp ilerleyememek.

Alternatif iletişimde kullanılan iletişim biçimleri ek-araçlı ve ek-araçsız olmak üzere 2 tanedir:

  1. Ek-araçsız iletişim biçimleri; bireyin kendi vücudu dışında araç kullanmasını gerektirmeyen jestler, vücut dili ve işaretleri.

  2. Ek-araçlı iletişim biçimleri; iletişim kitapları,ses çıkaran cihazlar vb. tarafından sağlanan resim, ses vb öğelerdir.

ÖzbakımBecerileri

Öz bakım becerileri Aerikan Zihin Özürlüğü Derneğince yapılan sınıflandırmada ‘uyumsal günlük yaşam becerileri’ arasında yer alır ve öncelikli olarak öğretilmesi hedeflenen beceriler olarak tanımlanır. Öz bakım becerilerinin öğretilmesinin , sağlıklı yaşam sürdürmeye, bağımsız yaşayabilmeyi sağlama ya da kolaylaştırmaya ve yaşam kalitesini arttırmaya önemli katkıları vardır.

Günlük Yaşam Becerileri

İleri derecede ve çoklu yetersizliğe sahip bireylerin eğitim programında yer alması gereken günlük yaşam becerileri, bağımsız yaşam becerileri altında önemli bir alandır. Kişisel bakım becerileri, ev içi beceriler, kişisel yönetim becerileri ve yiyecek hazırlama becerileri olarak dört grupta toplanabilir. Bu becerilerin kazandırılması ev yaşantısında daha bağımsız olabilmeleri, işe yerleştirme olanaklarının artması, ev ya da yatılı kurumlara yerleştirilme gibi olanakların kolaylaştırılması açısından önemlidir.

Serbest Zaman Becerileri

Normal gelişim özelliği olan çocuklar oyun oynama becerisine sahiptirler ve zamanlarını doyum sağlayıcı etkinlikler yaparak geçirirler. Ancak çoklu yetersizliği olan çocuklar sistematik olarak öğretilmedikçe bu beceriyi kazanamazlar. Serbest zaman becerileri, özel gereksinimli bireylerin uygun davranışlarını artırıcı ve uygun olamayan davranışlarını azaltıcı bir rol oynar. Bireyin aile üyeleri ve arkadaş çevresiyle olumlu etkileşim kurma olasılığını arttırır.

Çoklu Yetersizliğe Sahip Bireylere Nasıl Öğretileceğine Karar Verme

  1. Beceri Analizine Dayalı Öğretim: Beceri analizi, bir beceriyi oluşturan her bir basamağın belirlenmesi ve sıralanmasıdır. Beceri analizi genellikle davranışı sergileyen kişileri gözleyerek ya da davranışı yaparak, davranışın aşamalarına göre basamakların belirlenmesi ile oluşturulur. Oluşturulan beceri analizine dayalı öğretim üç şekilde yapılır:

  • İleriye zincirleme yoluyla; çocuğun beceri analizinde yapamadığı ilk basamakla öğretime başlanır ve üzerinde çalışılan basamağın öğretimi gerçekleşince sonrakine geçilir.

  • Geriye doğru zincirleme yoluyla; çocuğun beceri analizinde yapamadığı en son basamak belirlenir ve bu basamağın öğretimi ile çalışmaya başlanır.

  • Tüm basamakların bir arada öğretimi yoluyla; basamaklar birer birer değil hepsi birden öğretilmeye başlanır.

Beceri öğretimi sırasında çocuğun yanlış yapma olasılığını azaltmak için ipuçlarından yararlanılır. İpucu; çocuk tepkide bulunmadan önce doğru tepkide bulunma olasılığını arttırmak için sunulan yardımdır. İpuçları; sözel ipucu, jest ipucu, model ipucu ve fiziksel ipucu olmak üzere 4 gruptur. Sözel ipucunda yapılması istenen davranış çocuğa söylenir. Jest ipucunda çocuktan istenen davranış jestlerle gösterilir. Model ipucunda öğretmen beceri basamağını kendisi yaparak  çocuğa örnek olur. Fiziksel ipucunda öğretmen çocuğun elinden,gövdesinden tutarak beceri basamağını yapmasını sağlar.

  1. Bekleme Süreli Öğretim: Tek basamaklı ya da zincirleme becerilerin öğretiminde kullanılır.Art arda gerçekleştirilen denemelerle yürütülür.Sabit bekleme süreli ve artan bekleme süreli olmak üzere iki çeşidi vardır.Sabit bekleme süreli öğretimde ilk denemelerde çocuğa uyaran  ve hemen ardından ipucu sunulur.Bu denemelere 0 saniye bekleme süreli denemeler denir.Bu  süreçten sonra sabit beklemeli denemeye geçilir.Artan bekleme süreli öğretimde ise,bekleme süresi 0.5 saniyeden 5 saniyeye kadar değişen birimlerle artırılır.Artırılma işlemi çocuk davranışını gerçekleştirinceye kadar sürer.

İleri Derecede Ve Çoklu Yetersizliği Olan Çocukların Davranış Sorunlarıyla Başa Çıkma
Şiddetli davranış sorunlarıyla başa çıkmada kullanılabilecek en etkili yöntem işlevsel analizdir.İzlenen süreç şöyledir:

  • Uygun olamayan davranışlar belirlenir ve tanımlanır

  • Bu davranışların öncülleri ve sonuçları belirlenir.

  • Sonuçlar analiz edilerek,bu davranışların işlevlerine ilişkin denenceler geliştirilir.

  • Bu denenceler tek denekli deneysel araştırma formatıyla sınanır

  • Sınamalar sonucu uygun olmayan davranışların işlevlerinin neler olduğu belirlenir

  • Bunlara uygun alternatif davranış programı hazırlanır.

Genelleme
İleri derecede ve çoklu yetersizliği olan bireye belli beceriler kazandırıldıktan sonra,bu kazanımların yeni durumlara ve günlük yaşam ortamına genellenmesi için belli çalışmalar yürütmek gerekir.Genellemenin gerçekleşmesi için başvurulacak yollar;

  • Davranışın sergilenmesi beklenen ortam belirlenir ve öğretim burada gerçekleştirilir

  • Öğretim ortamı genelleme  ortamına benzetilir

  • Öğretim farklı ortamlarda sunulur.

  • Öğretim farklı uygulamacılar tarafından sunulur.

  • Çoklu örnekler modeli kullanılır.

  • Doğal pekiştireçler kullanılır.

  • Davranış doğal ortamda gerçekleştiğinde pekiştirilir.

  • Pekiştirme silikleştirilir ve gecikmeli olarak sunulur.


NOT: Bu tip bir bireyle ilgilenirken, ilgilenen bireyin eğitimli yada uzman olmasına özen gösterilmelidir. Çünkü çok hassas olduklarından kalıcı zararlar verilebilir. Yakın çevrenizde yahut aile içinde bu tip bir bireye sahipseniz okul rehberlik servisinden, özel eğitim sertifikalı öğretmenlerden veya şehrinizdeki rehberlik araştırma merkezlerinden bilgi alıp işbirliği yapabilirsiniz. Umarım faydalı olmuştur. Gönül Akçamete hocamızın ve değerli arkadaşlarının bilgilerine olan saygımızla...

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×