Bu yazı farkındalık oluşturmak için hazırlanmıştır. Başlıklar altındaki konular elimizden geldiğince net olarak açıklanacaktır. Konu hakkında daha fazla bilgi sahibi olmak isteyenlerin Gönül Akçamete hocanın "Genel Eğitim Okullarında Özel Gereksinimi Olan Öğrenciler ve Özel Eğitim" isimli kitabına başvurmaları tavsiye edilir. Yazımızın ilk bölümü sizlerle.. 

İleri Derecede ve Çoklu Yetersizlik Nedir?

İleri derecede ve çoklu yetersizliği olma durumu genel olarak; öğrenme yeterliğinde, kişisel-toplumsal becerilerde veya duyusal-devinsel gelişimde önemli gerilikler gösterme durumudur. Bireyde tipik yaşam şartlarına uyum sağlamakta önemli yetersizlikler görülür. Bu nedenle diğer bireylerden yardım alarak yaşamlarını sürdürürler. Bu bireyler üç grupta değerlendirilir:

  1. Orta ila ileri derecede zihin yetersizliği olan bireyler

  2. Otistik bozukluğa sahip bireyler

  3. Çoklu yetersizliğe sahip bireyler

(Hardman, Drew ve Egan, 2005; Wesling ve Fox,2004.)

Gelişimsel yaklaşıma göre bir birey mevcut yaşının yarı yaşındaki birylerin sergileyebileceği davranışları yada daha azını sergiliyorsa bu bireyi ‘’ileri derecede ve çoklu yetersizliğe sahip’’ bir birey olarak nitelendirebiliriz.
Ancak eğitsel yaklaşımı sergileyenler bu görüşü kabul etmezler. Bireyin tanımlanmasında eğitim gereksiniminin esas alınması gerektiğini vurgularlar. Eğitsel yaklaşımda bireyin temel becerilerini (özbakım, toplumsal yaşam…) kazanımına ilişkin gereksinimlerinin neler olduğuna dikkat edilir. (Heward, 1996).

İleri Derecede ve Çoklu Yetersizlik Durumu Nasıl Oluşur?

Pek çok nedene bağlı olabilir veya neden yada nedenleri belirsiz olabilir. Bu nedenler üç grupta incelenir. ( Heward, 1996; Kırcaali-İftar, 1998; Tekin-İftar, 2003).

  1. Doğum öncesi

  2. Doğum sırası

  3. Doğum sonrası

Doğum Öncesi Nedenler

  1. Genetik Nedenler: Kalıtım yoluyla anneden yada babadan geçen bozukluklardır.

  2. Kromozamal Nedenler: Döllenme sırasında yada hemen sonrasında ortaya çıkan kromozom sorunlarına bağlıdır. ( Eksiklik, fazlalık yada bozukluk.)

  3. Çevresel Nedenler: Gebelikte annenin hastalık geçirmesi, alkol-uyuşturucu yada ilaç kullanması, yetersiz beslenmesi yada çevresel kirlenmelere maruz kalması.

Doğum Sırası Nedenleri

Erken doğuma ve oksijen yetmezliğine bağlı beyin zedelenmesi gibi durumları kapsamaktadır.

Doğum Sonrası Nedenleri

Kazaları (kafa travmaları), beyni etkileyen hastalıkları (menenjit) ve çevresel nedenleri (yetersiz beslenme, zehirli maddeler maruz kalma) kapsar.

Bu Bireylerin Özellikleri Nelerdir?

Genel olarak üç grupta incelenirler : (Hardman ve diğ., 2005; Wesling ve Fox, 2004).

  1. Öğrenme özellikleri

  2. Kişisel-toplumsal özellikler

  3. Fiziksel özellikler

Öğrenme Özellikleri

  1. Dikkati Yöneltme: Hangi çevresel özelliklere dikkatlerini yöneltecekleri konusunda sorunlar yaşarlar. Bu sorunlar, hangi uyarana dikkatin yöneltileceğinde olduğu kadar uyaranın hangi özelliklerine dikkatin yöneltileceğinde de gözlenir.

  2. Bellek: Bellek sorunları öğrenmeyi ve öğrenilen becerileri uzun süre korumayı zorlaştırır. Bu nedenle çok fazla yineleme ve arada bir anımsatma çalışmaları gerekebilir.

  3. Gözleyerek Öğrenme: Bir modelin belli davranışları yerine getirmesini gözlemek sonucunda gerçekleşen öğrenmedir. Bu bireyler normal gelişime sahip bireylerin gözleyerek öğrendikleri pek çok davranışı yalnızca gözlemleyerek öğrenemezler. Farklı öğretimler sunularak bu davranışlar kazandırılabilir. Bunun nedenlerinden biri de dikkat yöneltme ve bellek sorunlarıdır.

  4. Beceri Sentezi: Ayrı ayrı öğrendikleri bilgileri sentezleyerek daha üst düzeyde bir görevi yerine getirmekte zorlanabilirler.

  5. Genelleme: Edindikleri becerileri farklı ortamlara, araç-gereçlere yada farklı kişilere genellemekte zorlanabilirler. Bundan dolayı eğitimde kat ettikleri ilerlemelerin günlük yaşama yansıma olasılığı düşüktür.

Kişisel Toplumsal Özellikler

  1. Özbakım ve Günlük Yaşam Becerileri: Genellikle yemek yeme gibi özbakım becerilerini ve yemek hazırlama gibi günlük yaşam becerilerini bağımsız yada yardım almadan sergilemekte sorun yaşarlar.

  2. Kişilerarası İlişkiler: Doyurucu ilişkiler kurmakta ve sürdürmekte zorlanırlar. Dolayısıyla başkalarıyla etkileşim başlatma, ortak etkinlikler gerçekleştirme, ilgi paylaşımı gibi kişilerarası becerilerin sistematik olarak öğretilmesi gerekir.

  3. Cinsel Yaşam: İleri derecede ve çoklu yetersizliğe sahip olma durumu, bireylerin cinsel dürtülerini ve gereksinimlerini azaltmayabilir. Ancak bu, bireylerin uygun cinsel beceriler sergileme olasılıklarını önemli ölçüde düşürür.

  4. Davranış Sorunları: Sallanma, zıplama, gövdesinin belli bölümlerine vurma, saç çekme, kendisini ısırma gibi uygun olmayan davranışlara sıklıkla rastlanır. Ayrıca benzer davranışları belli nesneler üzerinde sergileme de gözlenebilir. Bu tür davranış sorunları ‘’kendini uyarıcı/yinelemeli davranışlar’’ olarak adlandırılır ve bu tür davranış sorunlarını gidermek amacıyla uygulamalı davranış analizine dayalı yöntemlere (işlevsel analiz) sıklıkla başvurulur.

Fiziksel Özellikler

  1. Görme ve İşitme Sorunları: Bu bireylerde bu sorunlara toplum genelinden daha sık rastlanmaktadır.

  2. Havaleler: Beynin düzensiz elektriksel etkinliklerine bağlı havalelere (epilepsi) sık rastlanır.

  3. Kasılmalar: Kas istemsiz olarak kasılır.

  4. Kalp Damar Bozuklukları: Kromozomal yada viral sorunlar kalp damar bozukluklarına yol açabilmektedir. Bu tür sorunlar ise nefes darlığı, büyüme bozukluğu, göğüs ağrısı gibi sağlık sorunlarına ve tedavi gereksinimlerine neden olabilmektedir.

  5. Solunum Bozuklukları: Astım, bronşit, zatürree gibi solunum hastalıklarına sık rastlanır.

  6. Beslenme Bozuklukları: Bağımsız beslenme becerilerinde sorunlar gözlendiği gibi, çiğneme, yutma, sindirme gibi işlevlerde sorunlar olabilir. Bu sorunların bazıları cerrahi müdahale gerektirebilir.

  7. Büyüme Bozuklıkları: Akranlarına kıyasla büyüme gerilikleri görülebilir. Beslenme yetersizlikleri ve sağlık sorunları, büyüme bozukluklarına bir etkendir.

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×